भाऊबीज : आध्यात्मिक, सामाजिक आणि वैज्ञानिक महत्त्व ????

दिवाळीचा शेवटचा दिवस म्हणजे भाऊबीज. हा सण केवळ उत्सव नसून भावंडांच्या स्नेहबंधाचा, प्रेमाचा आणि कृतज्ञतेचा प्रतीक आहे. भारतीय संस्कृतीत या सणाला विशेष स्थान आहे. बहिण भावाला तिलक लावून त्याच्या दीर्घायुष्याची, यश-समृद्धीची कामना करते, तर भाऊ तिचे रक्षण करण्याचे आणि सन्मान राखण्याचे वचन देतो.


—

???? आध्यात्मिक महत्त्व

भाऊबीजेच्या दिवशी यमराजाने आपल्या बहिणी यमीच्या घरी भेट दिली होती. यमीने यमराजाचे स्वागत आरतीने केले आणि त्याच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना केली. त्यामुळे या दिवसाला यमद्वितीया असेही म्हणतात. या परंपरेतून आपल्याला बंधुत्व, रक्षण, आपुलकी आणि स्नेहभाव यांचे शिक्षण मिळते.
बहिणीने लावलेले तिलक हे केवळ सौंदर्यचिन्ह नसून चंदन, कुंकू आणि अक्षता यांच्या माध्यमातून शरीरात सकारात्मक ऊर्जा आणि मनात शांतता निर्माण करणारा संस्कार आहे.


—

???? सामाजिक महत्त्व

भाऊबीज हा सण म्हणजे नातेसंबंध दृढ करण्याचा आणि कुटुंबसंस्था जपण्याचा दिवस. आजच्या आधुनिक आणि व्यस्त जीवनशैलीत भावंडांमधील भेटी कमी झाल्या आहेत. भाऊबीजच्या निमित्ताने मात्र कुटुंब एकत्र येते, प्रेम व्यक्त केले जाते आणि आपुलकीचा बंध अधिक मजबूत होतो.
या सणातून समाजाला स्त्री-पुरुष समानतेचा आणि परस्पर आदरभावाचा सुंदर संदेश दिला जातो. बहिण भावाला तिलक करते, पण भाऊही तिला भेटवस्तू देऊन तिच्या आयुष्यातील सन्मान आणि सुरक्षेची जबाबदारी घेतो.


—

???? वैज्ञानिक महत्त्व

दिवाळीनंतरचा हा काळ म्हणजे ऋतू परिवर्तनाचा टप्पा. या दिवसांत शरीरावर वातावरणातील बदलाचा परिणाम होतो. तिलकात वापरले जाणारे चंदन व कुंकू त्वचेवर थंडावा निर्माण करतात आणि मेंदूतील ताण कमी करतात.
या सणानिमित्त सेवन केले जाणारे गोड पदार्थ, पुरणपोळी, लाडू, पोळी-भाजी यामधून शरीराला आवश्यक उष्णता आणि पोषण मिळते. तसेच भावंडांच्या भेटीमुळे निर्माण होणारा मानसिक आनंद आणि भावनिक ऊब हीदेखील आरोग्यास उपकारक ठरते.


—

???? सारांश

भाऊबीज हा सण केवळ धार्मिक विधी नसून तो आध्यात्मिकता, सामाजिक बांधिलकी आणि वैज्ञानिक तत्त्वांचा संगम आहे.
या दिवसाचा खरा अर्थ म्हणजे —

> “नात्यांचा सन्मान करा, स्नेहाचा सुवास जपा आणि कुटुंबबंध अधिक घट्ट करा.”



भाऊबीज आपल्याला स्मरण करून देते की, जगात कितीही बदल झाले तरी भावंडांचे नाते हेच सर्वात सुंदर आणि शाश्वत आहे.