वसुबारस : दिवाळीचा आरंभ आणि गोमातेचे पूजनाचे वैज्ञानिक- अध्यात्मिक  महत्त्व :

— सूर्यकांत जोशी 9421214450

दिवाळी हा केवळ आनंद, प्रकाश आणि सजावटीचा सण नाही, तर भारतीय संस्कृतीचा जीवनाशी जोडलेला उत्सव आहे. या सणातील प्रत्येक दिवस वेगळ्या धार्मिक भावनांनी आणि वैज्ञानिक तत्त्वांनी परिपूर्ण आहे. दिवाळीचा पहिला दिवस म्हणजे वसुबारस, जो अनेक ठिकाणी गोवत्स द्वादशी या नावानेही ओळखला जातो. हा दिवस भारतीय शेतीसंस्कृतीचा, मातृत्वाचा आणि संवर्धनाचा संदेश देतो.


—

????️ धार्मिक महत्त्व

‘वसुबारस’ या शब्दाचा अर्थच या दिवसाचे सार सांगतो —
‘वसु’ म्हणजे धन, संपत्ती, आणि ‘बारस’ म्हणजे द्वादशी तिथी.
या दिवशी गोमातेचे पूजन केले जाते. हिंदू धर्मात गायीला अन्नदात्री, सर्वदेवतांचे निवासस्थान मानले जाते. गायीचे दूध, दही, तूप, गोमूत्र, गोमय — हे सर्व पंचगव्य म्हणून पूजनीय आहेत.

या दिवशी विवाहित स्त्रिया आपल्या कुटुंबाच्या आरोग्यासाठी, सुखसमृद्धीसाठी गोमातेची आणि वासराची पूजा करतात. गाईला नवविवाहित स्त्रीप्रमाणे सजवले जाते, हारफुले, कुंकू-हळद लावून आरती केली जाते. देवकृपा आणि मातृभूमीप्रेम यांचा संगम म्हणजे ही पूजा.

पुराणानुसार या दिवशी श्रीकृष्णाने गोकुळातील गाईंचे रक्षण केले, आणि धनलक्ष्मीचा आशीर्वाद सर्वांना मिळावा म्हणून हा दिवस साजरा केला जातो. त्यामुळे वसुबारस म्हणजेच लक्ष्मीपूजेचा प्रारंभदिवस मानला जातो.


—

???? वैज्ञानिक आणि आरोग्यदायी दृष्टिकोन

प्राचीन ऋषी-मुनींनी धार्मिक आचारांतून आरोग्य आणि पर्यावरणसंवर्धनाचा संदेश दिला आहे. वसुबारशीच्या विधीमागेही वैज्ञानिक अर्थ दडलेला आहे —

1. गायीचे महत्त्व:
गायीचे दूध हे प्रथिन, कॅल्शियम, जीवनसत्त्व ‘D’ आणि इतर पोषक घटकांनी समृद्ध आहे. शरीराला रोगप्रतिकारक शक्ती देणारे हे सर्वोत्तम नैसर्गिक अन्न आहे.


2. गोपुजन आणि पर्यावरण:
गाईपासून मिळणारे गोमय आणि गोमूत्र हे नैसर्गिक खते आणि कीटकनाशक म्हणून मातीची सुपीकता टिकवतात. त्यामुळे हा दिवस शेतकरी वर्गासाठी ‘कृतज्ञतेचा दिवस’ ठरतो.


3. मानसिक संतुलन:
गोमातेच्या पूजेद्वारे कुटुंबातील स्त्रिया प्रेम, संवेदना आणि मातृत्वाची भावना जागृत करतात. या कृतीने सामाजिक बांधिलकी आणि करुणाभाव वृद्धिंगत होतो.




—

???? शेती आणि ग्रामीण जीवनाशी नाते

भारतीय समाज मुळात कृषिप्रधान आहे. गाईशिवाय शेती आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था कल्पनाही करता येत नाही. म्हणून वसुबारस हा दिवस शेतीच्या आधारस्तंभाला वंदन करण्याचा आहे.
या दिवशी शेतकरी गोठ्याची स्वच्छता करतात, गाई-वळूंची पूजा करून त्यांना विशेष खाद्य देतात.
हे केवळ धार्मिक कर्मकांड नसून पर्यावरणपूरक जीवनपद्धतीचा अंगीकार आहे.


—

???? संस्कृतीचा संदेश

वसुबारस आपल्याला स्मरण करून देते की संपत्ती केवळ पैशात नाही, तर अन्न, आरोग्य आणि निसर्गाशी सुसंवाद यात आहे. गोमाता ही त्या सर्व वसूंना जपणारी मूर्ती आहे.
म्हणूनच दिवाळीच्या प्रारंभी गाईची पूजा करून आपण समृद्धी, आरोग्य आणि करुणेचा मार्ग धरतो.


—

???? उपसंहार

दिवाळीच्या उत्सवाची पहिली किरण म्हणजे वसुबारस. ती आपल्याला सांगते — धन हे केवळ धातू नसून दया, सेवा आणि निसर्गावरचे प्रेमही तेवढेच मौल्यवान आहे.
वसुबारसचा संदेश आजच्या काळातही तितकाच महत्त्वाचा आहे — कारण गाईचे पूजन म्हणजे शेती, आरोग्य, पर्यावरण आणि संस्कृतीचा सन्मान होय.