नवरात्री हा आपल्या संस्कृतीतला दिव्य काळ आहे; देवीच्या नऊ रूपांची स्तुती, तिच्या विविध शक्तींचे ज्ञान आणि जीवनातील अडथळे पार करण्याचा आत्मिक व साधनात्मक प्रवास. नवरात्रीच्या तिसऱ्या दिवशी आपण देवी चंद्रघण्टा – तिच्या सौंदर्य, वीरता आणि शांततेच्या संयोजनाने ओळखतो.
चंद्रघण्टा देवी – स्वरूप
नावाचा अर्थ
‘चंद्रघण्टा’ या नावामागे एक अत्यंत सुंदर आणि अर्थदायी कल्पना आहे – म्हणजेच चंद्र आणि घण्टेचा संयोग. देवीच्या मस्तकावर अर्धचंद्र असून घण्टा या नादात्मक घटकामुळे तिने “चंद्रघण्टा” हे नाव प्राप्त केले.
हे हि वाचा – नवरात्रीच्या पहिल्या माळेचे महत्त्व: शैलपुत्रीची कथा आणि पूजा विधी
दश हात व अस्त्र-शस्त्र
देवीच्या स्वरुपात तिला अनेक हात आहेत, ज्यात खड्ग, बाण, व इतर अस्त्र बांधलेले आहेत. हे अस्त्र तिच्या क्षमाशक्ती, धैर्य आणि न्याय प्रस्थापित करण्याच्या इच्छेचे प्रतीक आहेत.
सिंहावर आरूढ
देवीचा वाहन सिंह – हे तिच्या पराक्रमाचे, निर्भयतेचे आणि नियंत्रणाच्या शक्तीचे प्रतिक आहे.
तेजस्वी व स्वर्णवर्णी रूप
अनेक श्लोक व स्तोत्रांनुसार देवी चंद्रघण्टा हिरण्यवर्ण (सुवर्णतेचा प्रकाश) किंवा तेजस्वी, अलौकिक तेजाने परिपूर्ण आहे. तिच्या मुखावरची किरणोत्स्फूर्त तेजस्वी छटा भक्ताला शान्ती व धैर्य प्रदान करते.
महात्म्य – भक्तांना काय मिळते?
चंद्रघण्टेच्या आराधनेने साधकाच्या जीवनात अनेक सकारात्मक गुण वाढतात. त्यातील काही आहेत:
1. मनःशांती आणि आत्मविश्वास – तिच्या घण्टानादाने भय, संशय आणि नकारात्मक विचार दूर होतात. भक्ताच्या मनात एक धैर्याची भावना उत्पन्न होते.
2. धर्म-कर्तव्याचा बोध – देवीचे रूप आपल्याला शिकवते की फक्त आराधना पुरेशी नाही; केवळ स्तुतीने नाही, तर कर्माने, सत्याने व न्यायानेही आपला जीवनमार्ग उज्वल तर होता.
3. विघ्न-तोटांचे निवारण – अडचणी, संकटे, भय – या गोष्टींवर विजय मिळवण्यासाठी देवीची कृपा व मार्गदर्शन लाभते.
4. आध्यात्मिक उन्नती – साधकाच्या चक्र प्रवाहात “मणिपूर” केंद्र (heart of energy) या दिवशी विशेष सक्रिय होते असे सांगितले जाते, आणि त्याद्वारे अंतर्मनाला वेगळ्या दिव्य अनुभवांचाही आनंद होतो.
हे हि वाचा – दुसरी माळः तपस्या, त्याग आणि मोक्षाचे प्रतीक : ब्रह्मचारिणी
जीवनातील उपयोग
मनःस्थिति मजबूत करणे – जेव्हा जीवनात आव्हाने येतात, तेव्हा चंद्रघण्टा देवीची उपासना आपल्याला ‘भयाचा सामना करण्याची क्षमता’ देते.
कर्तव्यबुद्धी वाढवणे – देवीचा प्रसाद म्हणजेच तिच्या गुणांचे अंगीकार करणे — विवेकयुक्त निर्णय, धैर्य, सहनशीलता आणि न्यायप्रियतेचा वापर.
आराधना पद्धती
1. श्रद्धा असणे — आराधनेच्या काळात मन, वाचा, काया हे तीनही एकात्म हवे.
2. स्तोत्र व जप — चंद्रघण्टा स्तोत्र, स्तोत्रांचे पाठ, मंत्रांचे जप.
3. रोजीचे अभ्यास — ध्येय, साधना, ध्यान.
4. आत्मसंयम — आवडीचे न खाऊन वाचा मोकळी ठेवून, जीवनात चुकीचे वर्तन टाळणे.
नवरात्रीच्या तिसऱ्या दिवशी चंद्रघण्टा देवीचे स्मरण केल्याने आपण केवळ देवीची स्तुती करत नाही, तर तिच्या गुणांचे अंगीकार करतो. तिचे तेज, धैर्य, शौर्य हे गुण आपल्या आयुष्यात येवोत, भय-भ्रमांचा निवारण व्हो, आणि अंतर्मन शांततेचा अनुभव घेऊ शकेल — हेच तिच्या महात्म्याचे खरं फल.
चला, या नवरात्रीतच आपल्यातल्या देवीशक्तीला जागवूया — चंद्रघण्टा देवीची पूजा, गुणांची साधना, आणि आत्मविश्वास यांची सखोल अनुभूती घेऊया.
