देवीव्रतांमध्ये ‘कुमारीपूजन’ परमावश्यक मानले गेले आहे. शक्य तर नवरात्र संपेपर्यंत, नाही तर समाप्तीच्या दिवशी कुमारीचे पाय धुऊन तिची गंधपुष्पादींनी पूजा करावी. तिला मिष्टान्न भोजन वाढावे.
*एका कुमारिकेचे पूजन केले असता ऎश्वर्यप्राप्ती होते;
*दोघींचे पूजन केले असता भोग व मोक्षप्राप्ती होते;
*तिघींचे पूजन केल्याने धर्म-अर्थ-काम यांची प्राप्ती होते;
*चौघींच्या पूजनाने राज्यपदप्राप्ती;
*पाच जणींचे पूजन केल्याने विद्याप्राप्ती;
*सहांच्या पूजनाने षट्कर्मसिद्धी;
*सातांच्या पूजनाने राज्यप्राप्ती;
*आठजणींच्या पूजेने संपत्ती आणि
*नऊ कुमारींची पूजा केली असता पृथ्वीचे राज्य मिळते.
दोन वर्षांची मुलगी कुमारी, तीन वर्षांची त्रिमूर्तिनी, चार वर्षांची कल्याणी, पाच वर्षांची रोहिणी, सहा वर्षांची काली, सात वर्षांची चण्डिका, आठ वर्षांची शांभवी, नऊ वर्षांची दुर्गा आणि दहा वर्षांची सुभद्रा-स्वरूपिणी संबोधिली जाते. कुमारीपूजनासाठी याहून मोठी मुलगी अग्राह्य होय. दूर्गापूजेमध्ये प्रतिपदेला केसांना लावण्याची द्रव्ये-आवळा, सुगंधी तेल, इ. वहावीत, द्वितीयेला केस बांधण्यासाठी रेशमी दोरा वहावा, तृतीयेला सिंदूर व आरसा अर्पण करावा, चतुर्थीला मधुपर्क, तिलक आणि नेत्रांजन, पंचमीला उटणे, चंदनादी अंगराग व अलंकार आणि षष्ठीला फुले अर्पण करावीत. सप्तमीला गृहमध्यपूजा, अष्टमीला उपवासपूर्वक पूजन, नवमीला महापूजा व कुमारीपूजन आणि दशमीला आरती आणि विसर्जन करावे. याचप्रमाणे रामकृष्णादींच्या नवरात्रमहोत्सवात स्तोत्रपाठ किंवा लीलाप्रदर्शनाचा कार्यक्रम करावा. हा सर्व उल्लेख केवळ दिग्दर्शनात्मक आहे. तरी विशेष गोष्टींची माहिती अन्य ग्रंथांमधून अवगत करून घ्यावी. याप्रमाणे नऊ दिवसपर्यंत नवरात्रव्रत करून दहाव्या दिवशी दशांश हवन, ब्राह्मणभोजन आणि व्रतोद्यापन ( विसर्जन ) करावे.
???? कुमारिका पूजनाचे महत्त्व
1. देवीचे प्रतिनिधित्व:
नवरात्रीत नवदुर्गांच्या पूजनात कुमारिका (मुलगी/कन्या) देवीचे रूप मानली जाते.
शुद्धता, सात्विकता आणि ऊर्जा यांचा प्रतीक आहे.
2. आशीर्वाद व मंगल:
कुमारिका पूजन केल्याने घरात सुख, समृद्धी आणि आरोग्य वृद्धी होते.
नवरात्राच्या प्रत्येक दिवशी कन्येच्या पायांना स्पर्श करणे व अन्न-दान करणे हे सौभाग्य व आशीर्वाद प्राप्त करण्याचे मार्ग आहे.
3. सांस्कृतिक व सामाजिक महत्त्व:
मुलींना आदर देण्याची परंपरा जिवंत ठेवते.
समाजात स्त्री-शक्ती व स्त्रीच्या महत्त्वाची जाणीव निर्माण करते.
???? कुमारिका पूजनाची पद्धत
१. तयारी
2–10वर्षांच्या कन्यांचा निवड करावा.
स्वच्छ जागा निवडून पूजनाची व्यवस्था करा.
फुल, अक्षता, नैवेद्य (फळे, मिठाई, पाणी) तयार ठेवा.
लाल किंवा पिवळ्या रंगाचे चोळी/साडी किंवा साफ वस्त्र मुलींना परिधान करून द्या.
२. पूजन विधी
1. स्वागत:
कुमारिकांचे पाय स्वच्छ करून लाल वस्त्र किंवा आसनावर बसवा.
2. अर्चा:
दीप प्रज्वलित करा.
अक्षता, फुले व नैवेद्य देवाच्या रूपातील कुमारिकांना अर्पण करा.
3. प्रार्थना:
नवरात्रातील नवदुर्गांच्या आशीर्वादासाठी प्रार्थना करा:
“हे कन्या रूप देवी, आमच्या घरात सुख-समृद्धी व आरोग्य पसरवा.”
4. दान/वितरण:
पूजनानंतर कन्यांना अन्न, फळ, मिठाई, लहान भेटवस्तू द्या.
5. समारोप:
दीप माळवून, भजन किंवा मंत्रोच्चार करत पूजन समाप्त करा.
जर खरच पुण्य मिळावायचे असेल तर गरीब अनाथ मुली दत्तक घेऊन अथवा अशा गरजू मुलींची त्यांचे संगोपन व शिक्षण यांची जबाबदारी घ्यावी. या मुलींच्या कडून मिळणारे प्रेमरुपी आशीर्वाद तुम्हाला तुमच्या जीवनात मौल्यवान ठरतील. पार पाडल्यास दृष्टिकोनातून, कुमारिकांना सात्विक अन्न अर्पण करणे सर्वोत्तम आहे.
घरात मुली नसल्यास, स्थानिक मंदिरातील कन्यांना आमंत्रित करून पूजन केले जाऊ शकते.
कुमारिका पूजन म्हणजे नवदुर्गाच्या रूपातील कन्येला आदर देणे, घरात आशीर्वाद घेणे आणि स्त्रीशक्तीला प्रोत्साहन देण्याची संस्कृती जतन करणे.
